Зөв зохистой хэрэглээ

Үнэт эдлэл нь Монгол соёл, уламжлалд маш чухал байр суурь эзэлдэг бөгөөд хүнийг чимэхээс гадна зэрэг дэв, зан үйлийн гүн гүнзгий утга учрыг агуулдаг. Танд зориулж үнэт эдлэлийн хэрэглээ болон тэдгээрийг арчлах зааврыг бэлтгэлээ.

Үнэт эдлэлийн хэрэглээ ба утга учир

• Соёлын өв: Монголчууд эртнээс мөнгөн эдлэлийг голчлон хэрэглэж ирсэн ба энэ нь цэвэр ариун байдал, элбэг дэлбэгийг бэлгэддэг.
• Гоёл ба зэрэг дэв: Хөөрөг, бүсний даруулга, бөгж, ээмэг зэрэг нь тухайн хүний нийгэмд эзлэх байр суурь, хөрөнгө чинээг илтгэдэг.
• Хамгаалалт ба зан үйл: Оюу, шүр, хаш зэрэг байгалийн үнэт чулууг муу энергиэс хамгаалдаг, эрүүл мэндэд тустай гэж үзэн зүүдэг.

Үнэт эдлэлийг зөв арчлах зөвлөмж:

Үнэт эдлэлийг анхны өнгө үзэмжээр нь удаан хадгалахын тулд дараах дүрмүүдийг баримтлаарай.

1. Өдөр тутмын хамгаалалт

• Химийн бодисоос хол байлгах: Үнэртэй ус, лак, гар нүүрийн тос болон гэр ахуйн цэвэрлэгээний бодисыг үнэт эдлэлдээ хүргэхээс зайлсхий.
• Сүүлд зүүж, түрүүлж тайлах: Гоо сайхны бүтээгдэхүүнээ бүрэн түрхэж дууссаны дараа үнэт эдлэлээ зүүж, гэртээ ирээд хамгийн түрүүнд тайлж бай.
• Уснаас хамгаалах: Усанд орох, бассейн болон саунд орохдоо үнэт эдлэлээ заавал тайлж байх хэрэгтэй. Хлор болон давстай ус металлыг хурдан өнгө алдуулдаг.

2. Цэвэрлэгээ хийх арга

• Зөөлөн алчуур хэрэглэх: Хэрэглэсний дараа зориулалтын зөөлөн микрофибр (микрофибр) алчуураар арчиж, хөлс болон тосыг нь цэвэрлэж байх.
• Бүлээн ус ба зөөлөн саван: Алт, мөнгөн эдлэлийг бага зэрэг зөөлөн аяга таваг угаагч шингэн уусгасан бүлээн усанд хэдэн минут сойж, зөөлөн сойзоор үрж угаана. Дараа нь цэвэр усаар зайлж, сайн хатаана.
• Чулууг анхаарах: Шүр, сувд, оюу зэрэг зөөлөн бүтэцтэй чулууг усанд удаан байлгаж болохгүй, зөвхөн чийгтэй зөөлөн алчуураар арчих хэрэгтэй.

3. Зөв хадгалалт

• Тус тусад нь хадгалах: Үнэт эдлэлүүдийг хооронд нь шүргэлцүүлж зурахаас сэргийлж, тусдаа тасалгаатай хайрцаг эсвэл даавуун уутанд хийж хадгална.
• Хуурай, харанхуй газар: Нарны шууд тусгал болон чийгшил ихтэй газар (жишээ нь угаалгын өрөө) үнэт эдлэлийг бүү үлдээ.

Металл болон үнэт чулуу бүрт зориулсан, мэргэжлийн арчилгааны заавартай танилцана уу?. Эдгээр нь тус бүрдээ өөр өөр бүтэцтэй тул цэвэрлэх арга нь ч өөр байдаг.

1. Үнэт металлуудыг арчлах (Алт, Мөнгө, Цагаан алт )

Алт

• Онцлог: Алт нь зөөлөн металл тул амархан зурагддаг.
• Цэвэрлэгээ: Бүлээн усанд хэдэн дусал аяга таваг угаагч шингэн хийж, алтан гоёлоо 15-20 минут дэвтээнэ. Дараа нь маш зөөлөн үстэй хүүхдийн сойзоор зөөлөн үрж, бүлээн усаар зайлаад, зөөлөн алчуураар хатаана.
• Анхаарах зүйл: Хлор (бассейны ус) болон цайруулагч бодисоос хол байлгах хэрэгтэй. Хлор нь алтны бүтцийг сулруулж, хугарамтгай болгодог.

Мөнгө

• Онцлог: Мөнгө нь агаар болон хүхэртэй урвалд орж, амархан тас харлаж өнгөө алддаг.
• Цэвэрлэгээ: Харласан мөнгийг зориулалтын мөнгө цэвэрлэгч шингэн эсвэл тусгай алчуураар арчиж цэвэрлэх нь хамгийн аюулгүй. Гэрийн нөхцөлд сода болон усыг зуурмаг болгон зөөлөн үрж болно.
• Анхаарах зүйл: Мөнгөн эдлэлийг байнга зүүж байх нь харанхуй хайрцагт хадгалахаас илүү өнгөө хадгалахад тусалдаг (хүний биеийн тос байбийн хамгаалалт болдог). Хадгалахдаа агаар орохгүй гялгар уутанд (Ziploc) хийвэл харлахгүй.

Цагаан алт

       Онцлог: Маш бөх бат, өнгөө алддаггүй боловч цаг хугацааны явцад зурагдаж, "патина" гэх бүдэг саарал туяатай болдог.

• Цэвэрлэгээ: Бусад металлын адил бүлээн савантай усаар угааж цэвэрлэнэ.
• Анхаарах зүйл: Анхны гялалзсан өнгийг нь сэргээхийн тулд 1-2 жилдээ нэг удаа мэргэжлийн үнэт эдлэлийн газарт өгч өнгөлгөө (polishing) хийлгэх шаардлагатай.

2. Үнэт чулуунуудыг арчлах (Очир эрдэнэ, Шүр, Оюу, Сувд)

Үнэт чулууг дотор нь хатуу(очир эрдэнэ) болон органик/зөөлөн(шүр, оюу, сувд) гэж хоёр хувааж арчилна.

Очир эрдэнэ (Diamond)

• Онцлог: Дэлхийн хамгийн хатуу эрдэс боловч тос, хөлсийг өөртөө маш амархан татаж, гялалзахаа больдог.
• Цэвэрлэгээ: Усанд бага зэрэг аяга таваг угаагч шингэн эсвэл аммиак тусгаж, очир эрдэнээ сойзоор сайн үрж угаана. Түүний цаагуур орсон хир буртгийг сайн цэвэрлэх хэрэгтэй.
• Анхаарах зүйл: Очир эрдэнэ бусад бүх үнэт эдлэлийг зурж чаддаг тул хэзээ ч бусад гоёлтой хамт нэг хайрцагт задгай хийж болохгүй.

Шүр (Coral) ба Оюу (Turquoise)

• Онцлог: Эдгээр нь сүвэрхэг, зөөлөн бүтэцтэй чулууд бөгөөд Монголчуудын хамгийн дуртай гоёл юм. Химийн бодис, тос, усыг өөртөө шингээж, өнгө нь хувирдаг.
• Цэвэрлэгээ: Хэзээ ч усанд угааж, химийн бодисоор цэвэрлэж болохгүй. Хэрэглэсний дараа зөвхөн хуурай эсвэл үл mүл чийгтэй зөөлөн алчуураар зөөлөн арчина.
• Анхаарах зүйл: Үнэртэй ус, спиртэн суурьтай гар ариутгагч, саван зэргийг огт хүргэж болохгүй. Хүрэх чимээнд оюуны цэнхэр өнгө ногоон болж өөрчлөгддөг.

Сувд (Pearl)

• Онцлог: Далай, уснаас гаралтай органикууд тул маш эмзэг, амархан зурагдаж, гялалзсан давхарга нь элэгддэг.
• Цэвэрлэгээ: Хэрэглэсний дараа чийгтэй зөөлөн алчуураар хөлсийг нь арчиж, агаарт өөрөөр нь хатаана.
• Анхаарах зүйл: "Хамгийн сүүлд зүүж, хамгийн түрүүнд тайлах" дүрмийг сувданд заавал мөрдөнө. Сувдыг гялгар уутанд хадгалж болохгүй, сувданд "амьсгалах" агаар хэрэгтэй байдаг тул даавуун уутанд хадгалаарай.